Bulgur, yarma, irmik ve buğday

Buğday insanlık aleminde ilkçağlardan beri insanın en temel gıda maddesidir, her şeyden öncedir, su kadar önemlidir. Bu yazımın konusu aslında bulgurdur. Bulgurun yanı sıra buğdaydan yapılan diğer gıda maddelerine ve yemekle de değindim.

Buğday insanlık aleminde ilkçağlardan beri insanın en temel gıda maddesidir, her şeyden öncedir, su kadar önemlidir. Bugün bütün dünyada buğday ekmeği olmazsa olmaz bir gıda maddesi haline gelmiştir.

Buğdaydan bulgur
Türklerin Anadolu merkezli olarak Ortadoğu ve Balkanlardaki bin yılı aşkın varlıkları ve yüzyıllarca süren hâkimiyetleri bulguru Türk mutfağının unsurlarından biri olarak dünyaya tanıtmıştır.

Bulgurun tarihçesi
Aslında bulgurun kökeni bilinmiyor. Üç – dört bin yıldan beri Ortadoğu ve Orta Asya topraklarında kullanılan bir gıda maddesidir. İncilde bile bulgurdan bahsedilmiştir. O halde iki bin küsür yıl önce bulgur İsrail ve çevresinde bilinen bir şeydi. O zamanlar Türkler henüz orta, kuzey ve doğu Asya yörelerinde yaşıyordu. Ortadoğu’da hiçbir varlıkları yoktu.

Şimdi bulgur en çok nerede yaygın?
Gerçi hemen hemen bütün dünyada bulgur tüketimi şu veya bu şekilde var ama halkın sıradan yemeklerinden olarak en çok Türkiye, Yunanistan, Bulgaristan, Ermenistan ve Suriye’de yaygındır. Ve bütün dünyaya yayılmaktadır.

Oruç tutanlar bilmeli
Ramazan ayında oruç tutanların bulgur pilavını sahur yemeklerinden eksik etmemeleri gerekir. Hem çok besleyicidir hem tok tutmada çok iyidir. Ramazan ayı boyunca bulgur pilavı ve taze yeşil fasulye yemeği bir arada en mükemmel sahur yemeğidir. Bu ikili üstelik birbirinin faydasına fayda katar.

Bulgur hangi yiyeceklerde kullanılır?
Biz en çok pilavı yaparız. Anadolu’da pırpıl ve simit gibi isimler verilen çok ince bulgurun çorbası da yapılır. Pırpıl (simit) ayrıca çiğ köfte ve kısır yapımında da kullanılır.

Bulgurun kalını veya incesi dolma içi malzemelerine katılabilir. Kalın bulgur aşure tatlısına katılabilir, özel kepekli ekmeklere katılabilir. Bazı Avrupa ülkelerinde kalın bulgurlu ekmek sevilen bir şeydir.

Bulgur nasıl yapılır?
Önce buğday haşlanır, süzülür, güneşte kurumaya bırakılır. Sonra ıslatılarak dibeklerde dövülür. Dövülme işinden sonra yine güneşte kurumaya bırakılır. İyice kuruyunca kepeğinden tozundan arındırılır. Sonra da elenir ve bez torbalara doldurulup saklanır. Anadolu insanı her gün bulgur pilavı yer.

Bulgurun faydaları
Hastalıklardan dolayı diyet yapanlar için ideal bir besin maddesidir. İnsan sağlığına hiçbir zararlı madde içermez. İçinde birçok B vitamini çeşidi vardır. Demir ve magnezyum zenginidir. Çok liflidir. Tok tutar. Bağırsaklara faydası olağanüstü yüksektir. Vejeteryan kişiler gıdasız kalmamak için çok bulgur yemelidir.

Buğdaydan yapılan yarma (dövme de denir)
Yarmanın yapılışı bulgurdaki gibidir; dış kabuğu (kepeği) giderilmiş ve biraz da ezilmiş buğdaydır. Yani bulgur yapımındaki emeğin yarısı sarfedilerek yapılıyor. Bundan yemek olarak keşkek yapılır. Yaz mevsiminin en sevilen, en hoş ve soğuk içilen çorbası “ayrannaş” da yarmadan yapılır.

Sıcak yaz günlerinde bunu kaçırmayın
Ayrannaş yapmak için yarma suyu biraz emecek kadar bekletilir, sonra iyice pişirilir. Her bir yarma tanesi kendi hacminin dört misli kadar genişler. Sonra da soğutularak ayran ile karıştırılır. Ayrana kaynatılmış yarmayı istediğiniz oranda karıştırın. Üstüne taze nane yaprakları serpmelisiniz. Nane ile birlikte olunca soğuk ayrannaş çorbası müthiş bir serinletici ve canlandırıcı etkiye sahiptir. Hatta bütün yorgunluğunuzu alır.

Aşurelik buğday
Yarma gibi değil. Aşurelik buğday diye satılan şeyin yarmadan farkı, sadece dış kabuğunundan arındırılmış olmasıdır. Yarma kadar güzel sonuç vermez. Aşurede de ayrannaşta da yarma kullanmalısınız. Daha memnun olacaksınız.

Diş hediği
Hedik, normal buğdayın kaynatılıp suyunun iyice süzülmesiyle yapılan özel gün yemeklerinden biridir. Bebeklerin diş çıkarmasını kutlamak için yapılır. Komşulara, eşe dosta dağıtılır.

Makarna
Durum buğdayı irmiğinden yapılıyor.

İrmik
Durum buğdayı un olmayacak şekilde öğütülür, irmik olur. İrmikten sadece makarna değil birkaç çeşit tatlı yapılır. En çok bilineni irmik helvasıdır.

Tavuk yemi olarak
Piyasada en ucuza satılan esmer buğday tavukların en sevdiği tane yemdir.

Kategori: Beslenme Tarih: 23 Haziran 2011

Etiketler:

'Bulgur, yarma, irmik ve buğday' hakkında sorular, açıklamalar

  1. mahni dedi ki:

    selam.. ben iran turklerindenim. irmik tatlisi yapmak istiyorum ama irmikin ne oldugunu anlamiyorum.tebriz sehrinde yasiyorum ve burada nasil bulacagimi bilmiyorum. bana yardimci olursaniz memnun olurum. tesekkurler.
    ***
    Orada muhakkak vardır ama türkçe irmik denince anlamıyorsunuz. İngilizcesi semolina, Farsçası سمولینا

  2. Batuhan, İstanbul dedi ki:

    Allah size kolaylık versin çok sevap kazandınız.

  3. Tuğba Coşkun dedi ki:

    Gebeler için çok yaralıdır.

  4. Ayse M. -Newyork dedi ki:

    Her biri arasındaki farkı çok net açıklamışsınız teşekkürler. Sadece döğmeyi göremedim. Yarmanın veya aşurelik buğdayın yöresel adı olabilir sanırım.
    ***
    Evet, yöresel adlar var. Yarma ve dövme benim bildiğime göre aynı şey. Aşurelik buğdaya da dövme diyenler oluyor ama bence yanlış.

  5. Sırrı Subaşı - ARTVİN dedi ki:

    1 yılı aşkın bir zamandır.. yoğurdun içine çiğ paket makarna koyuyorum.. 3-5 saat sonra tamamen yumuşuyor.. önce azla başladım.. mideme dokunmayınca artırdım.. 10 kg. yoğurda 3-4 paket makarna koyuyorum.. ama..makarna “tam buğday” olmadığından.. bulgur kullanmayı düşündüm.. bulgurla ilgili araştırma yaparken.. bu siteyle karşılaştım.. bulgur veya yarma… ikisi de haşlanmış.. yani yarı pişmiş.. yoğurtta yumuşayıp yerebilecek kıvama geleceğini düşünüyorum.. deniycem.. ama.. ikisinde de.. buğdayın kepek hammaddesi olan kabuk kısmı kepek olarak atılıyor.. keşke.. bulgur ve yarma yapılırken.. kabuk da üzerinde kalsa.. ne iyi olur !!!
    yeşil mercimek de düşünüyorum.. onu da deriycem yoğurtta..
    Artvin’den selamlar… Av. Sırrı Subaşı


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)